Co powoduje, że jesteśmy za PO, PiS czy SLD albo za Ruchem Poparcia Janusza Palikota? Myśliciele zajmujący się życiem społecznym, tacy jak Karol Marks czy Karl Mannheim, uważali, że „byt określa świadomość”, czyli nasze poglądy i ideologie kształtuje społeczeństwo. Tymczasem mają one swe korzenie także we wrodzonych, determinowanych biologicznie i genetycznie predyspozycjach, w tym osobowości. Badania na bliźniętach prowadzone przez Johna R. Alforda, Carolyn L. Funk i Johna R. Hibbinga w 2005 roku wskazały, że czynniki genetyczne odpowiadają tak za kierunek (liberalny czy konserwatywny), jak i za siłę przekonań politycznych.

Już Hipokrates uważał, że nasz temperament (a wraz z nim skłonności polityczne) zależy od czynników materialnych znajdujących się w ciele, a mianowicie — czterech „fluidów”. W zależności od tego, który z nich — krew, flegma, żółć żółta czy żółć czarna — przeważa, dana osoba będzie sangwinikiem, flegmatykiem, cholerykiem lub melancholikiem. I chociaż wiemy, że fluidy Hipokratesa nie maja wpływu na ludzką psychikę, jego podział na typy osobowości funkcjonuje do dziś. Pod koniec ubiegłego stulecia Robert Cloninger zaproponował podobną typologię opartą na aktywności układów neuroprzekaźników mózgowych. Główną cechą charakteru osób z przewagą układu noradrenergicznego (nerwów komunikujących się z innymi przy pomocy noradrenaliny) byłoby dążenie do otrzymania nagrody i satysfakcji, u osób z przewagą układu serotoninergicznego — unikanie krzywdy i niepowodzenia, a u osób z przewagą układu dopaminergicznego — poszukiwanie nowości. Ta typologia chyba się sprawdza, a różnice w profilu osobowościowym i występowaniu chorób psychicznych pomiędzy Ameryką i Europą mogą być tłumaczone selekcją behawioralną podczas emigracji na przełomie XIX i XX wieku: poszukujący nowości ryzykanci (dopaminowcy) wsiadali na statki płynące do Nowego Świata, podczas gdy ludzie obawiający się kłopotów (serotoninowcy) w dalszym ciągu upra­wiali swoje małe poletka i tłoczyli się w niewielkich biednych miasteczkach.

Układ dopaminowy, odpowiedzialny za motorykę, funkcje poznawcze i odczuwanie przyjemności, porozumiewa się z innymi układami przy pomocy dopaminy, która działa na odpowiednie receptory. Znamy co najmniej pięć typów receptorów dopaminowych, a jeden z nich, receptor D4 (DRD4), jest zaangażowany w bardzo wielu funkcjach mózgu (na przykład poszukiwaniu nowości) oraz w wielu chorobach psychicznych, takich jak schizofrenia, choroba Parkinsona, psychoza maniakalno-depresyjna (oficjalnie nazywana chorobą afektywną dwubiegunową) i uzależnieniami. Receptor DRD4 występuje w wielu różnych odmianach genetycznych, związanych z różnymi cechami zachowania i osobowości. Zaobserwowano istotne różnice w zachowaniu osób posiadających wariant DRD4-R7 (z wydłużoną trzecią pętlą cytoplazmatyczną) i wariant DRD4-R4 (z pętlą krótką). Wariant DRD4-R7 jest związany z poszukiwaniem nowości, ekstrawersją i otwartością, a ta ostatnia cecha — z liberalizmem. Nic więc dziwnego, że zabrano się za jego badanie w doświadczeniu obejmującym ponad 15 tysięcy osób. Początkowo byli to uczniowie klas 7–12, badani po raz pierwszy w latach 1994–1995, a ostatni — 2001–2002. Badacze sprawdzali, czy obecność tego genu ma znaczenie dla poglądów politycznych danej osoby oraz czy jest związana z liczbą przyjaciół w okresie dorastania.

Wyniki badania okazały się bardzo interesujące. Sama obecność genu DRD4-R7 nie decyduje o poglądach politycznych ani liczbie przyjaciół. O ile jednak u dzieci nienoszących genu DRD4-R7 nie ma także żadnej korelacji między liczbą przyjaciół i poglądami, o tyle wśród nosicieli DRD4-R7 istnieje wyraźna zależność — im więcej przyjaciół w szkole, tym bardziej liberalne poglądy w wieku młodzieńczym. Jest to bardzo doniosłe odkrycie, świadczące dowodnie o istnieniu silnego oddziaływania predyspozycji genetycznych ze środowiskiem w kształtowaniu naszych postaw życiowych.

Oryginalna praca J.E. Settle’a, C.T. Dawesa, Nicolasa A. Christakisa i Jamesa H. Fowlera jest bardzo łatwa do ściągnięcia — wystarczy w Wikipedii wejść na hasło Dopamine receptor D4, w zakładce References wejść na pozycję nr 2 i kliknąć ikonkę programu Adobe Acrobat. Pracę przeczytać warto, bo zamieszczony w niej wstęp bardzo jasno omawia dotychczasowe badania nad ideologiami i ich podstawami genetycznymi, relacje między skłonnością do poszukiwania nowości, zawiązywaniem przyjaźni i liberalizmem, podstawowe pojęcia genetyczne, neurobiologię DRD4-R7 oraz problemy metodyczne badań w tym zakresie.


piekno-neurobiologii-vetulani„Piękno neurobiologii”
 – drugi tom dzieł wybranych Jerzego Vetulaniego przynosi kontynuację i rozwinięcie zagadnień wyłożonych w tomie pierwszym Mózg: fascynacje, problemy, tajemnice. Dokąd zmierza medycyna, a zwłaszcza psychiatria? Jak radzić sobie ze starością i jak się na nią przygotowywać? Jak wiedzę na temat ludzkiego mózgu wprzęgać w pracę nad sobą i w ulepszanie ludzkich społeczności? Tezy, wnioski i rady naukowca zyskują jednak w tym tomie dodatkowe walory właściwe dla rozmowy i komentarza.